Patrick van IJzendoorn is journalist en schrijver. Hij is correspondent voor de volkskrant in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Vanaf 2011 doet hij al vanuit Londen verslag over politieke, economische en culturele ontwikkelingen.

Wordt Diana tegenwoordig nog besproken in de media? Zo ja, op welke manier?

Heeft haar dood veel invloed gehad op de paparazzi en de media?

Ja, dat kun je wel zeggen. Dat is een groot ding geweest, met de achtervolging in Parijs. De paparazzi kregen toen een slechte naam, vooral de fotografen. Ik ken een fotograaf, Duncan, die heeft haar ook gefotografeerd. Hij had achteraf ook spijt van zijn opdringerigheid. Maar je ziet wel veranderingen in de media, er was een woede van de mensen op de media; zij hebben haar vermoord. Aan de andere kant, de reden dat de media haar zo vaak heeft gefotografeerd komt, omdat er zoveel vraag naar haar was. Een dubbele werking. Mensen willen dingen over haar weten. Dus ja, dan moeten er ook foto’s worden gemaakt. Sinds die tijd is er een soort van afspraak gemaakt tussen het koningshuis en de kranten, met name de schandaal kranten, dat het paleis heeft besloten om meer informatie te geven over het leven in het koningshuis. Meer openheid, in ruil daarvoor dat ze niet elke keer op de loer liggen, bij bijvoorbeeld vakantiehuizen.

Dus ze kregen wat meer privacy?

Ja, dat is een beetje de deal geweest. Wij geven meer openheid en jullie meer terughoudend in jullie opdringerigheid. Een paar jaar geleden was er een affaire, er was een foto verschenen in de Franse krant, waarop Kate topless lag te zonnen. Dat heeft een rumoer veroorzaakt, maar dat waren Franse fotografen, die buiten die afspraak vielen. Dus de Engelse pers is terughoudender geworden, maar de Amerikaanse, Duitse en dus de Franse paparazzi niet, maar dat is een minder groot probleem dan de destijds Engels pers. Dus daar zijn ze wel beter in geworden.

Hoe beïnvloedde haar dood de relatie tussen het Britse volk en het koningshuis?

Nou heel duidelijk. Zij was heel uniek in haar voorkomen; ze was een jonge vrouw, charismatisch, heel open tegenover de media. Ze was ook wel een glamour model en ze had heel veel publiciteit wat met mode te maken heeft. Ook met humanitaire zaken, zoals aids, de hongersnood of het huizentekort. Ze was een moderne prinses. Dat is heel anders dan het afstandelijke wat het koningshuis eerst was. Daarom werd ze ook wel de People Princess genoemd. Dat geeft aan dat ze dicht bij de bevolking stond en dat ze een vernieuwing was in Engeland. Vandaar ook dat die enorme rouw er was, die zondagochtend. Er was een enorme bloemenzee. Wat ook interessant is, is die dag en dagen erna. Dat het koningshuis en haar familie in het noorden waren in Schotland, in het zomerse buitenhuis. Ze zagen geen reden om naar London te komen om mee te rouwen met de bevolking. Dat heeft een enorme opstand veroorzaakt in de bevolking. Waar was de koningin? Die moet toch mee rouwen? Ze moet hier zijn! Ze moet ons troost bieden. Uiteindelijk kwam ze ook naar London, maar dat gaf het verschil aan tussen het oude koningshuis, de afstandelijkheid en het nieuwe koningshuis, mee rouwen met de dood.

Denk je dat Princess Diana haar nalatenschap nog steeds voelbaar, merkbaar of tastbaar is in Engeland?

Ja, ik denk dat zij, zij was natuurlijk het eerste lid van het koningshuis die was betrokken bij grote humanitaire zaken. Landmijnen opruimen, kinderen helpen etc. Een beetje een moederfiguur. Bijna een Moeder Theresa figuur. En dat heeft nog wel invloeden gehad, wat je terugziet.  Harry en Meghan bij Bolsonaro, waar ze betrokken waren bij natuurbehoud. Dus die invloed zie je wel bij de kinderen, en ook bij Kate. Zij is ook beïnvloed: we moeten toch mensen helpen

Het is bijna 30 jaar geleden dat Diana is overleden. Hoe denkt u dat ze over 50 jaar wordt herinnerd?

Dat is een goede vraag. Het Engelse koningshuis is natuurlijk heel oud, duizend jaar inmiddels. Anders dan Nederland, dat is een paar honderd jaar oud. Ik denk dat ze over vijftig jaar nog wel wordt herinnerd. Dan is haar klein kind koning, denk ik, George. Dus er is altijd interesse en natuurlijk nog steeds in Engeland verschijnen er boeken over leden van het koningshuis uit de 16e, 17e, 18e en 19e eeuw. Dus in dat opzicht, wordt ze niet vergeten, omdat ze belangrijk was. Ook omdat ze jong overleed, maakt dat het ook anders, die hele tragiek. Dus dit zal nog eeuwen worden herinnerd.

Welke 5 momenten van Diana’s leven komen het eerst in u op? Momenten die Diana écht Diana maken.

Ik denk het allereerst, toch haar bruiloft met Charles, een groot ding. Ik was toen nog klein. Het was een sprookjeshuwelijk, wat snel mis ging helaas. Charles was denk ik nooit echt heel erg op haar verliefd Hij zat toch met Camilla in zijn gedachten. Dat is erg tragisch. Dat is een groot moment geweest. Uiteraard het beroemde interview op de BBC. Het ene interview met Charles en die zonder Charles. Allebei legendarisch. Vooral die met haar alleen. Toen zei ze dat het druk in haar huwelijk was, er was altijd een ander persoon.  Een quote die we niet snel vergeten.

Waarom denkt u dat ze zijn getrouwd als ze nooit echt van elkaar gehouden hebben?

Ik denk toch een druk van de familie, vooral de vader van Charles, maar ook zijn moeder en oma. Kijk, Charles wilde trouwen met Camilla, maar dat was een groot probleem. Want zij was gescheiden en had dus een huwelijk gehad. Dat was toen een probleem in het koningshuis. Hij werd onder druk gezet om te trouwen met Diana, zij kwam uit een goede familie. Volgens mij is ze zelfs een ver familielid van Churchill. Ze kwam uit een familie van aristocratie, dus een goede afkomt. Ze was een goede kandidaat, jong en knap. Door de druk van de familie is dit huwelijk gekomen en dat gaat een keer mis. Nu is hij natuurlijk met Camilla, maar in ieder geval, verder op jullie vraag over de vijf momenten waar ik aan denk, over het huwelijk met die uitspraak, “het is erg druk in mijn huwelijk” dat was een groot ding. Ook de vrij ongemakkelijke interviewen met Charles erbij. Je voelde een spanning, er is iets mis hier. Een beroemd moment is dat ze op pad is in Afrika over de campagne van de landmijnen. Er is een foto van die bekend, waarop ze een helm en speciale kleding aan heeft. Dat was echt een moment van 'hé'. Natuurlijk was Afrika erg in het beeld, met het concert destijds voor Aids. Dus het was een moment waarop je haar ziet staan in de woestijn, een erg groot moment. Het interview, huwelijk en Afrika, die je voor je geest ziet. Tragisch, haar uitvaart, met name het moment dat haar kinderen achter haar kist lopen en het moment dat haar broer een toespraak houdt. Hij openende de aanval op de familie, maar ook Elton John, haar goede vriend, die zong op haar uitvaart. Dat zijn de momenten waar ik aan denk.

Denkt u dat Princess Diana het koningshuis heeft veranderd, bijvoorbeeld menselijker?

Ja, dat zeker. Ik weet niet of het haar doel was, maar ze heeft het wel gedaan. Dat is het interessante aan het koningshuis, dat het zolang bestaat. Dat heeft te maken met dat ze zich aanpassen aan de tijd. De Franse koninklijke familie is altijd ver van de mensen gebleven, en in 1789 werd deze familie vermoord. De Engelse koninklijke familie heeft dat aan het denken gezet: als je niet met de tijd mee verandert, heeft dat gevolgen voor de koninklijke familie. Er is natuurlijk wel een koning vermoord, Charles de Eerste. Ze zeggen vaak dat de Engelsen de koning onthoofden, maar de Fransen de monarchie. Het aanpassen aan de tijd is de kracht geweest van de koninklijke Engelse familie. Ze hebben veel te danken aan Diana wat dat betreft, die heeft hun gewaarschuwd we moeten niet verstoffen en irrelevant worden. Dat is wel interessant, ze praatte veel over haar geestelijke gezondheid. Ze had last van depressie. Je ziet nu ook dat Harry en William er over praten, over hun geestelijke problemen. Zo worden ze herkenbaar voor de bevolking. Hier heeft Diana ook invloed op gehad.

Denkt u dat de media vóór Diana, maar ook na haar dood, te ver is gegaan met het delen van haar privéleven, en welke invloed heeft dit gehad?

Ja, dat denk ik wel. Zeker de fotografen, die gingen erg ver. Hoe ver ze kunnen gaan, die vriend die ik net noemde, Duncan, hij heeft ook een verhaal. Hij hoorde dat Andrew en Sarah Ferguson op vakantie gingen naar het eiland Mauritius. Hij is daar naartoe gegaan. Ze wilde absoluut geen paparazzi. Hij ging het hotel binnen als toerist en heeft uitgevonden waar Andrew en Sarah zaten. Het was helemaal afgelegen. Toen is die naar een klif gegaan en is een hele dag tussen de bosjes gaan zitten. Hij kon het chalet zien van Andrew en Sarah. Toen zag hij dat een vrouw in paniek naar buiten kwam gerend en achter haar aan kwam een man met een champagne emmer. Dit waren Sarah en Andrew. De barbecue was namelijk in brand gegaan, dus pakte Andrew water en deed het vuur uit. Het was voor Duncan een droom, geweldige foto’s, gelijk de voorpagina. Opzich was dit onschuldig, het ging niet om erotiek of zoiets, maar om humor. Maar het geeft aan dat de media ver ging om foto’s te krijgen van de familie. Het heeft wel een dubbele werking, het koningshuis had er wel profijt van, van de publiciteit. Diana had natuurlijk ook een affaire met de butler. Er zijn geruchten dat Harry de zoon is van de butler, maar dat is een ander verhaal. Het is opzich logisch dat ze een affaire heeft, door Charles zijn koelheid, maar de Engelsen kranten... Kijk in Nederland hebben we een abonnement op de krant en krijg je die thuis binnen, maar in Engeland hebben mensen vaak geen abonnement. Daarom moeten de kranten die in de winkels liggen een goede voorpagina hebben die mensen aantrekt. Je hebt geen vaste abonnees. Wat ook meespeelt is de rivaliteit: iedereen wil de beste foto. De destijdse eigenaar van de Sun zei ook dat het koningshuis de goudmijn was voor de krant, er zijn zoveel dingen om te vertellen. Wat er precies is gebeurd in die tunnel is nog de vraag. Ze reden natuurlijk erg hard, ook door die paparazzi. Blijkbaar had ook de chauffeur gedronken. De media ging erg ver. Wat er ook is gebeurd, de media heeft ook de telefoons afgeluisterd, zoals ministers of de telefoon van Harry. Dit heeft een krant gedaan, the News of the World. Deze krant is hierdoor opgeheven. Dit laat ook zien dat de media ver ging.

Welke documentaires geven het beste beeld volgens u?

Ik denk het boek van Andrew Morton een goed beeld geeft, het geeft het beste beeld weer van haar kant van het verhaal.

Geeft de serie The queen denkt u een goed beeld van de werkelijkheid?